Aflatoksini su toksični produkti plijesni Aspergillus flavus, koji se prirodno nalaze u velikom broju namirnica i ubrajaju se među najjače kancerogene tvari. O njihovom štetnom uticaju na zdravlje intenzivno se počelo govoriti nakon što je, prije nekoliko godina, mlijeko kontaminirano aflatoksinima povučeno s tržišta širom regije i označeno kao potencijalno opasno.
Aflatoksini u mlijeku
Postoje četiri vrste aflatoksina koji se prirodno nalaze u hrani: B-1, B-2, G-1 i G-2, od kojih je aflatoksin B-1 najopasniji jer se brzo resorbira u probavnom traktu i u jetri se pretvara u kancerogeni aflatoksin M-1.
Životinje hranjene stočnom hranom koja je kontaminirana aflatoksinom B-1, putem mlijeka i urina izlučuju upravo kancerogeni M-1, a ove opasne tvari prisutne su i u mesu, jajima i brojnim drugim proizvodima od mesa i jaja.
Najučinkovitiji način kontroliranja aflatoksina M-1 u mlijeku je sprječavanje onečišćenja sirovina i hrane za životinje aflatoksinom B-1.
U kojoj hrani mogu biti prisutni aflatoksini?
Aflatoksini, osim u stočnoj hrani, mogu biti prisutni i u sirovinama i poluproizvodima za proizvodnju ljudske hrane, kao i mnogim drugim namirnicama:
- Žitarice
- Kukuruz
- Voće
- Orašasto voće (posebno kikiriki)
- Krompir
- Sjemenke pamuka
- Mlijeko i mliječni proizvodi
Pojava aflatoksina uvjetovana je klimatskim uvjetima, geografskim položajem, agrikulturnim procesima i procesima prerade sirovina. Kontaminacija može zahvatiti sve procese proizvodnje hrane, no većinom se događa prilikom skladištenja u uvjetima visoke vlažnosti.
Koliko su opasni aflatoksini?
Aflatoksini se povezuju sa mnogim bolestima kod životinja i ljudi. Smatraju se jednim od uzroka raka jetre, no medicinske studije ukazuju na to da aflatoksini povećavaju rizik od ovog oblika raka samo kada su udruženi sa drugim faktorima, poput kronične infekcije virusom hepatitisa.
Visoke koncentracije aflatoksina mogu dovesti do akutnog trovanja sa mogućim smrtnim ishodom.
Jetra je organ koji je najviše na udaru jer se aflatoksini B-1 ondje pretvara u kancerogeni aflatoksin M-1. Međutim, mogu biti zahvaćeni i drugi organi: pluća, bubrezi, mozak i srce.
Aflatoksini kod djece, koja su kronično izložena visokim koncentracijama, mogu izazvati ozbiljne smetnje u fizičkom i psihičkom razvoju te povećanje rizika od raka jetre.
